Author: ingveldureiriks

Jábbs – kominn mánudagur

Það er svoooo mikið að gera hjá mér og margt um að hugsa. Ég þarf greinilega að vinna minna til að geta hugsað meira…. Ræð greinilega ekki alveg við bæði í einu.

Búin að fara smá í golf – fer meira seinnipartinn, verð jú að halda mér við og æfa göngur eins og Hlíf vinkona mundi segja. Finn voða mikinn mun á mér eftir þessa 20 daga. Ojá – fer svo að synda þegar ég flyt á Selfoss, maður verður jú að hugsa um hjartað sitt. Var annars hjá lækni í fyrradag – því ég er helsærð með ígerð og ofnæmi eftir mjög hatramma árás mýflugna á golfarann mig í liðinni viku. Fékk eitthvað bakterídrepandi lyf – ekki alveg pencilin en næstum og ofnæmistöflur, sem staðfesti í raun það sem ég vissi – að ég hefði átt mjög bágt eftir þessa fólskulegu árás á mig.

Nú fer ég aldrei í golf nema með MYGGA á mér allri og derhúfu. Þær skulu nú ekki hafa alveg svona gott aðgengi næst bévaðar.

En sem sagt – fór til læknis og blóðþrýstingurinn var svo lágur að það var eiginlega alveg merkilegt. Voða gott þetta golf áreiðanlega 😉 Vona að það haldist almennilegt veður – annars ætla ég að sauma mér regnbuxur og þá verð ég nú fær í flestan sjó. Þarf reyndar að sauma mér ýmislegt fleira – en það verður nú ekki gert fyrr en á síðustu stundu 😉

Formúla

Haldið þið ekki að Kimi hefði bara ekki komist á pall í gær ef það hefði ekki bilað einhver sía í vélinn sem þýddi að hann þurfti að koma tvisvar inn aukalega til að láta laga það – hefði annars bara átt að vera á tveimur stoppum eins og reyndar DC sem lenti líka í vandræðum vegna brota sem komu í bílinn hans úr bíl Ralfs líklega, þannig að mínir menn eru nú heldur að hressast. Gaman að því.

Vildi bara óska að Hrafnkell myndi laga póstforritið í leiknum svo ég gæti verið sveitarstjóri með sóma og sann,

kveðja í bili – ætla að fara með rusl og gera eitthvað gáfulegt –

Inga

ps – ég er líka búin að fara í sólbað – mjög annasamur dagur,

Hó hó hó

Nú er kominn 20. júní og krakkarnir emjuðu upp yfir sig í gær – að sumarið væri næstum búið. Ég – sem móðir þeirra leiðrétti það nú hið snarasta – það væru jú 10 dagar eftir af júní enn og allnokkuð í viðbót eftir af sumrinu.

Þessi lenging á grunnskólanum segir þó til sín hjá börnunum og ég spyr mig hversu tilvalin hún sé. Áfstaða mín mótast þó áreiðanlega af þeirri staðreynd að bæði börnin eru í afbragðsvinnu og hafa eitthvað til að dunda sér við á daginn.

Það hef ég reyndar líka – nú er vika liðin síðan ég komst í mitt frí – sem var afskaplega langþráð eftir langt og strembið vor. Ég þakka bara mínu sæla fyrir að hafa verið sæmilega heil heilsu þegar ég lagði inn í verkefnin sem biðu mín þar. Þau voru lögð fyrir mig af meiri festu og jafnvel vonsku en oft áður og fyllilega má segja að þau hafi verið annars eðlis en alla jafna vorverkin atarna. En allt fer þetta í reynslubankann og þó svo að margur vilji að þroski minn felist í því að þegja oftar og lengur í einu og verði sammála þeim sem ráða er ég ekki viss um að svo verði. Mér finnst ekki eðlilegt að búa í samfélagi/þjóðfélagi þar sem óttinn er notaður til þess að hafa hemil á mönnum. Iss piss ég get verið í taparaliðinu endalaust – hef haldið með McLaren, allir sem ég held með tapa á EM og svo framvegis og svo framvegis. Þetta er allt mjög karakteruppbyggjandi.

Ég hef setið við undanfarna daga og grúskað og tekið til í tölvuherberginu svokaaða og gengið nokkuð vel – ekki hratt og vel, frekar hægt og örugglega. Þar hefur ýmislegt komið uppúr kössum gömul bréf – og dagbækur sem varpa ljósi á sögu mína – ég hef t.d. komist að því að ég missti fótana einhvern tímann á aldrinum 14-18 ára og var bara nokkuð mörg ár að finna mig aftur. Nokkur ár af þeim fóru vel að merkja í það að skemmta sér og hafa gaman sem tókst dáindis vel á köflum – en var þó nokkuð markerað af þeirri staðreynd að fótfestan var lítil.

Þar sem ég sat og var að skoða gömul saumablöð – þarf nefnilega að sauma mér föt fyrir Spánarferðina varð mér hugsað til þess sem nefnt var hér fyrt – sumarfrí – mikið er gott að vera í fríi. Ég held ég ætli að byrja hvern dag á því að dásama það, því það er dásamlegt. Ég get gert allt sem ég vil í þeirri röð sem ég vil. Ég stússast í tiltekt og pakkelsi – rífst svoldið yfir letinni í blessuðum börninum sem eru tölvusjúk og glápi svo á fótbolta þess á milli. Í dag verður það þó Formúlan – amk til að byrja með – kannski hætti ég í miðju kafi ef ekkert gerist skemmtilegt. Nenni ekki að eyða mínum dýrmæta frítíma í að glápa á Ferrari rúlla yfir liðin.

Annars varðandi fótboltann…. Það er miklu meiri vinna en ég hélt að vera merkilegur fótboltaáhugamaður en mig minnti. Það er líka á köflum álíka sársaukafullt og að halda með McLaren því öll lið sem ég held með tapa – besta falli gera þau jafntefli. SIGH. En ég skil afhverju fótbolti er vinsælli af körlum en konum – ég held við konur höfum bara hreinlega ekki tíma í þetta. Ég læt mér því þetta EM dót duga og horfi á Þorstein J sæta og Beckham þegar hann er í mynd – frekar kjútt gæi verð ég að segja…. Ég vona að ég hafi tíma í þessi ósköp öll en ballið stendur til 2. júlí – og miklar annir eru hjá mér á þessum tíma. Þetta er óskaplegt álag ásamt því að vera golfari, Múlufan, pakkari og driver fyrir vinnandi börnin mín.

Já það er dásamlegt að vera í fríi – um það verður ekki deilt,

Megi þið flest njóta þess líkt og ég

ykkar Inga

Ég var að ljúka við Þráinn

Mér líður eins og rithöfundi eftir að hafa lesið Þráinn. Hann er mér einhvern veginn alltaf innblástur, alveg frá því ég las og heyrði hann fyrst. Fyrri hluti bókarinnar – Einhvers konar Ég, er alveg frábær. Og kaflinn um Arnarfell og líðan hans þar er hrein og tær snilld. Þó hans ár í fullkomleikanum hafi ekki verið fleiri en tvö þá minna þau mig um margt á sæluríkið sem ég átti í einverunni á Þingvöllum. Mér þótti alltaf gott að vera ein og fá svo einn og einn útvaldan til þess að vera með við og við. Þar var það helst Björk. Ási og Dísa voru mér svo selskapur á vetrum og betri en engin í því að uppfræða mig um lífsins leyndardóma, stóra sem smáa. En best var bara að vera hjá mömmu og pabba en þó ég hafi verið ægileg pabba stelpa og stundum fundist mamma hreint ekki skilja mig eru stundirnar þegar við vorum tvær aleinar í bænum einhvern veginn ógleymanlegar. Þær fylla upp í minnisbankann og þó geta þær ekki verið svo mjög margar, bæði voru nú krakkarnir heima líka, en nú þegar ég hugsa um það þá var ég náttúrulega lengstum ein því svo fóru krakkarnir í bæinn í skóla og voru á Rauðalæknum og ferðir á Þingvöll voru svo sem ekki daglegt brauð í þá daga.

Þannig að ég skynja þessa dásamlegu einveru og kyrrð sem Þráinn talar um. Mér fannst hins vegar Arnarfell alltaf ákaflega skuggalegur staður og er búin að ímynda mér að heim að bænum sé gasalegur vegur sem liggur utan í skriðum fellsins en einu sinni man ég eftir að hafa séð túnin á bænum þegar ég fór þarna um á bát, sem ekki var heldur algengt því ef ég man rétt var djúpt þarna við fellið og maður kominn langt að heiman. Mig minnir að ég hafi verið með Bangsa á Heiðarbæ þegar ég fór þessa ferð.

Jæja – búin í bili – skyldi verða ár í næsta blogg?

Inga

Kaflaskil

Nú er málfræðikaflanum lokið og annar hefst.

Frændi minn einn – Guðni Eiríkur heldur úti löngum í bloggheimum og svo er vísast um fleiri furðufugla og hví ætti ég ekki að geta það eins og hann. Ég byrjaði að blogga í íslensku í kennó hér fyrir dálitlu – skil ekki alveg hvernig tíminn flýgur – en hann flýgur samt og ég held þetta geti hentað mér svoldið vel.

Ég verð með tvískipt blogg – þetta um Formúluna og svo ingveldur þar sem ég skrifa kannski bara eitthvað – eða ekki neitt.

Hver ástæðan er fyrir því að ég ætla að blogga eða afhverju fólk bloggar yfirleitt – veit ég svo sem ekki hver er – en þetta er samt spurning um einhverja útrás og mín útrás hefur ætíð verið að skrifa – eða amk hefur mig langað til þess að skrifa meira en ég geri – og þá ekki rígbundin í klafa þess að móðga engan og særa. Bloggið er manns eigið og þar má maður segja allt sem manni finnst – svo lengi sem það er náttúrulega ekki ærumeiðandi.

En nóg um það.

Lets roll………

Lítið eitt um lýsingarorð sem enda á -ugur e. Gunnlaug Ingólfsson

Síðasta greini í námskeiði þessu – Málfræðirannsóknir hjá Þórunni Blöndal ber það sama heiti og fyrirsögn á þessu síðasta formlega umfjöllunarbloggi mínu.

Greinin er næsta létt miðað við annað í lesefnispakkanum og kærkomin endalok. E.t.v. fannst mér auðveldara að lesa hana og skilja því umfjöllunarefnið er nær manni en þau hin þrjú síðustu sem ég hef verið að paufast í gegnum – með litlum glæsibrag. Hvort glæsibragurinn verður meiri nú veit ég eigi en amk vissi ég hvað -ugur var áður en ég hóf lesturinn og skildi titilinn nokkuð vel 🙂

Höfundur kallar greinina, greinarkorn og er það ekki vitlaust heiti. Hann er ekki að orðlengja hlutina heldur varpar ljósi á notkun viðskeytisins -ugur í íslensku í gegnum tíðina. Hann skiptir orðum sem enda í nútímamáli á ugur í tvö flokka. Sá fyrr er einsleitari en sá síðari en í honum eru orð sem ná yfir það sem er áþreifanlegt – einhver er með e-ð á sér. Í þessum flokki eru orð sem fela í sér að vera ,,þakinn, ataður X“ Hér eru orð eins og aurugur, blóðugur, drullugur, horugur, snjóugur og tárugur.

Hinn flokkurinn inniheldur lo sem mynduð af no. sem tákna eiginleika eða ástandi þess sem no. táknaði t.d. dygðugur. Hér eru líka orð sem ekki eiga sér no sem við þekkjum – þe. fyrri hluti þeirra eru ekki orð- eða orðhlutar sem við þekkjum. s.s. göfugur en göf þekkjum við ekki en við þekkjum dygð. Í þriðja lagi eru í þessum flokki tökuorð í málinu.

Síðari flokkurinn er mun sundurleitari en sá fyrri eins og fyrr segir en í honum eru orð eins og dygðugur, heiftugur, móðugur, sinnugur,öfugur og örðugur.

Eitt lykilatriðið varðandi annan flokkinn er að orð í honum eru virk í orðmyndun en hægt er að mynda ao eða lýsingarorð með því að setja leg eða legur aftan við.

Kröftugur – kröftuglega – kröftuglegur

Í orðmyndun er einnig virk viðskeytin – heit og -leiki og gaman er að skoða hvernig orð geta tekið á sig þessi viðskeyti og þannig orðið að orðum sem hljóma skemmtilega og eru lýsandi yfir háttalag einhvers eða eiginleika.

Önugur – Önuglegur/lega önugleiki og önugheit en orð sem eru svo virk í orðmyndun tilheyra öll að heita má 2. flokki þó blóðugur og saurugur hagi sér líkt. E.t.v. má rekja það til merkingarlegra þátta því merkingin er oft yfirfærð þ.e. að nafn einhvers sé saurugt þýðir ekki endilega að það sé atað sauri í orðsins fyllstu merkingu. Þar með er orðið komið með einkenni orða af öðrum flokki þó það tilheyri þeim fyrri.

Orðmyndun er afskaplega skemmtilegt viðfangsefni með börnum og þau geta ung farið að velta fyrir sér orðhlutum – forskeyti og viðskeyti og reynt að raða saman bútum og myndað sín orð. Vinna á þennan hátt hæfir enda vel í grunnskóla því þarna er unnið með tungumálið útfrá þekkingu okkar allra en ekki einhverjum merkimiðum sem börnin geta ómögulega sett á sinn stað. Betra er að rannsaka fyrst það sem maður kann og veit og svo má gefa því þessi undarlegu nöfn öll sem við höfum yfir hlutina í málfræðinni okkar.

Góðar kveðjur

Ingveldur

Nema e. Eirík Rögnvaldsson

Umfjöllunarefni Eiríks í þessari grein er samtengingin nema og tengsla hennar við ef – enda er þessar tvær tengingar kallaðar skilyrðistengingar.

Stundum er sagt að nema merkið hið sama og ef ekki en Eiríkur bendir réttilega á að þar sé á ferðinni helst til mikil ofeinföldun og merking nema og ef ekki sé hreint ekki sú sama.

Eiríkur kemur með í greininni ýmis dæmi um notkun nema sem er mjög fjölbreytt og hreint ekki alltaf svo tengt ef.

Þessar eru helstu niðurstöður hans um nema í greininni:

Nema er í skilyrðissetningum og tengist neitun

Í skilyrðissetningum er í aðalsetningunni sett fram fullyrðing sem síðan er skilyrt í síðari hlutanum annað hvort með ef eða nema. Ef – ef – er notað getur aukasetningin verið jákvæð en einungis neikvæð með nema.

Ef merkir sem sagt að það sem sagt er í aðalsetningunni gildi ekki, en nema merkir að það gildir sem í aðalsetningunni stendur nema til komi sérstakar aðstæður.

Dæmi frá Eiríki:

Ég fer norður ef Jón kemur ekki

Ég fer norður nema Jón komi.

Eiríkur rekur það frekar að ef og nema sé ekki alveg sambærilegt og kemst að lokum að þeirri niðurstöðu að í nema setningum sé ekki bara fólgin skildagi heldur verður nema að standa á eftir því sem nema er undantekning á.

Nema getur tengt saman tvær hliðskipaðar aðalsetningar

Nema getur tengt saman tvær aðalsetningar og þá er harla erfitt að nota ef í staðinn – og reyndar ekki hægt heldur er mun auðveldara og réttara að setja en í staðinn.

Dæmi frá Eiríki úr Manni og konu

engir menn voru í baðstofunni, nema Þuríður gamla kúrði þar í hinum enda baðstofunnar.

Þegar nema er aðaltenging er ekki um neinn skildaga að ræða, ekki neina fullyrðingu sem er í gildi eftir því hvað skildaginn felur í sér.

Merkingarlega eru þó tengsl því aðaltengingin nema felur í sér undantekningu á því sem fyrr er sagt – hinu almenna.

Í næsta kafla færir Eiríkur setningarfræðileg rök fyrir því að nema geta verið aðaltenging þannig að, að baki þeirrar fullyrðingar sé ekki bara merkingarlegur munur.

Nema getur tengt saman einstaka setningarliði eins og aðaltengingar

Ein rökin fyrir því að nema sé ekki bara aukatenging eru þau að nema getur tengt saman setningarliði.

Dæmi frá Eiríki:

Allir nema Sveinn komu í gær

Nema hagar sér í þessu hlutverki á margan hátt líkt og – og nema hvað enn gildir það sem áður er sagt – það sem á eftir nema kemur er undantekning á því sem fyrir framan það stendur.

Eiríkur eyðir miklu púðri í að færa setningarfræðileg rök fyrir því að nema geti verið annað og meira en bara skilyrðistenging heldur einnig eins og fyrr segir aðaltenging og atvikstenging.

Nema getur tengt nafnháttarsetningu við aðalsetningu og stöku sinnum fallsetningar.

Ég veit ekki nema Jón komi á morgun er dæmi sem Eirkíkur kemur með til þess að sýna fram á að nema setningin tengi fallsetninguna við móðursetningu.

Ef hægt er að færa nema til í setningu og hún heldur merkingu sinni – og verður ekki markleysa þá má leiða að því líkur að nema hagi sér eins og tengingar fallsetninga en enn gildir einhver annamarki á stöðu nema því að á undan henni verður að koma fram neitun – nema í spurningum og þegar nema er ao.

Nema getur líka verið í hlutverki atviksorðs.

Oft á tíðum er staða nema í setningum slík að miklu líklegra er að þar sé á ferðinni ao. nema en samtengingin. Ef hægt er að setja annað ao. í stað nema og – alls ekki ef eða ef ekki má auðveldlega sjá að nema gegnir hlutverki og er í raun ao. í setningunni.

Þessi hluti greinarinnar var eiginlega mitt uppáhald því ég gat ómögulegt lært orðflokkana utanað heldur varð að athuga stöðu orðanna í setningunni og því hafa ýmis orð sem hafa ákaflega fastan merkimiða – líkt og nema oft á tíðum valdið mér miklum og sárum andlegum verkjum. Eiríkur fer hins vegar ekki ítarlega í þessar ao. pælingar sínar enda segir hann hlutverk greinarinnar vera að benda á ólíka notkun tengingarinnar nema…

Ætli það endi bara ekki á því að mér finnist þessi lesefnispakki allur hinn skemmtilegasti….

Ég biðst enn forláts á upptalningu á atriðum greinarinnar en mig skortir eiginlega vit og þroska til þess að tengja þessi vísindi við mig og lífshlaup mitt. Það er líka allt í lagi því nú þegar ég veit aðeins meira – fer ég kannski að beita þessari þekkingu fyrir mig og hver veit – nema ég viti meira í dag en í gær, ævina á enda.

Kveðja

Ingveldur

p.s: Ein grein eftir tíhíhíhí

Hálfnað verk þá hafið er

Jæja gott fólk, tvær greinar eftir í greinarpakkanum um setninga og merkingafræði og ég anda enn……

Ég get áreiðanlega verið svoldið glöð með að hafa valið þennan pakka. Það er gaman að velta fyrir sér hvernig merking setninganna breytisti með örlitlum breytingum í orðaröðum – eða ef annað orð er sett í staðinn sem löngum er talið merkja það sama. Eini vandinn sem ég glími við varðandi þetta allt saman er að ég kann ekkert í þessu – nema svona smávegis oggupons.

En….

Þá komum við nefnilega að hinu stórgóða atriði sem ég er búin að fatta. Mjór er mikils vísir og einhvers staðar verður að byrja og það allt saman. Ég hef líka löngum sagt að maður þurfi ekki að vera sérfræðingur í hlutunum, heldur komi almenn þekking sér ágætlega og ef maður veit svona sitt lítið af hverju um ýmsilegt þá skilar það manni víðsýnni og betri útí hin ýmsustu viðfangsefni.

Þó svo að ég sé ekki að brillera í þessum lesefnispakka og geti lítið tengt efni hans við eigin reynslu og eigi í raun bara fullt í fangi með að halda mér á floti er það bara gott. Því ég hef lært pínulítið og það er mest um vert.

Finnst ykkur ég ekki jákvæð?

Ég hreinlega dáist að mér. Jæja best að skella sér í nema-að hans Eiríks þess fróða manns. Skrambi löng grein og ekki sérlega skemmtileg, en svoldið þó – (svo ég missi nú ekki niður jákvæðnina). MIkilvægt að halda vel á spöðunum, framundan er ein jarðarför og ein fermingarveisla þessa helgina. Ég fer í 8 fermingarveislur þetta vorið – haldið þið að það sé? En voða er það nú skemmtilegt að fylgjast með börnunum á þessum degi þeirra

Kveðja

Inga jákvæða

Narratvie Inversion in Old Iclandic

Í upphafi segir Christer Platzack frá því að í öllum germönskum málum sé það algengt að hafa persónulega sögn fremsta í spurningum en aðra í fullyrðingum. Það er hins vegar einnig vel þekkt að hafa hana fremsta í fullyrðingum sömuleiðis í germönskum málum – þó það hafi verið algengara fyrir margt löngu. Þessi staðreynd hefur löngum vakið áhuga vísindamanna.

Íslenskan sker sig úr hvað þessa notkun varðar vegna þess að hún er mun algengari í henni og kemur víðar fyrir. Hún er tíðum notuð í ævisögum og kemur gjarnan fyrir á eftir og – í setningum.

Með árunum hefur sífellt verið lögð meiri áhersla á það að flokka tungumál eftir orðaröð.

Sum eru Frumlag – umsögn – andlag

Frumlag – andlag – umsögn

umsögn – frumlag – andlag

Andlag – umsögn – frumlag

Heiman sagði 1974 að forníslenska væri umsögn – frumlag – andlag – s tungumál

Til þess að fá botn í hvort þetta væri rétt voru fjórar fornsögur skoðaðar og talið hvaða orðaröð kæmi þar oftast fyrir og niðurstaðan var að forníslenskan væri Frumlag-umsögn, umsögn – frumlags tungumál, en sú sem gerði þessa könnun hét Kossuth.

Halldór Ármann Sigurðsson 1983 var hins vegar ekki sammála þesari niðurstöðu og komst að því í sínum rannsóknum að forníslenska – sem og sú sem nú sé tölu ð sé Frumlag – umsögn – andlags tunga.

Verkefni Platzacks í þessari ritgerð er að athuga þessi mál enn frekar og skoðar tíðni – narrative inversion, í nokkrum fornsögum. Að lokum leiðir hann líkum að því hver orðaröðin hafi verið í forníslensku.

Ég ætla ekki að fara í tíðnirannsóknirnar og þau fræði sem þar liggja að baki.

Höfundur kemst að því að þó tíðni þess að hafa umsögnina fyrst og svo frumlagið sé nokkur í forníslensku sé það ekki nóg til þess að ætla að það tungumál bregði frá öðrum germönskum málum hvað orðaröð varðar enda megi finna þessa orðaröð í öðrum tungumálum annars staðar en í spurningum.

Hér læt ég staðar numið um þessar grein.

Mér finnst þó athyglisvert að svo mikil áhersla sé lögð á að skoða ritaðar heimildir um þetta mál og lítið talað um að e.t.v. sé talað mál á einhvern hátt öðruvísi – auðvitað geta þeir ekki rannsakað það enda heimildir ekki til um það frá forníslensku en e.t.v. og kannski hefur ritmálið verið formfastara – uppskrúfaðra en talmálið en það skiptir kannski engu máli.

Það er gaman að velta þessu fyrir sér og sjá muninn á milli tungumála hvað þetta varðar, ég hafði ekki gert mér grein fyrir þessu – enda alltaf álitið íslensku vera frumlag, umsögns og andlags tungumál. Það er því gaman að lesa greinar – þó skilningurinn sé e.t.v. ekki alveg upp á það besta, um mál sem þessi því lesturinn færiri manni ætíð eitthvað sem maður ekki vissi og eða hafði ekki leitt hugann að.

Ég biðst forláts á heldur lélegri umfjöllun minni á þessari og síðustu grein og vafalaust bera að taka mörgu sem ég segi með nokkrum eða jafnvel allverulegum fyrirvara.

Gleðilegt sumar allir

Ingveldur

Í aðdraganda Narrative Inversion in Old Icelandic

Hljómar vel ekki satt?

Orðabókin er þó hér við hliðina á mér og nú hef ég vit á að gá aftast að íslenskum útdrætti – sá í þann sama mund að greinin var eftir úttlending – þar með fauk svo góða von. Nú ætla ég að eyða svolitlum tíma í að hugsa um hvað þessi titill gæti þýtt – Narrative Inversion – hmmmmm hljómar gáfulega…..

Hvað ætli það taki mig marga daga að komast í gegnum þessa grein; ein , tvær, þrjár…..16 bls….

Hvað var aftur þessi síðasta aftur löng? Ein, tvær, þrjár, Sextán

Yes I can do it…

skjáumst síðar

og svo er bara Nema eftir – ef ég lifi

hmmmm hér fann ég Lítið eitt um -ugur

Ég verð trauðla búin með þetta í dag……

Skjáumst engu að síður

Ingveldur

The Two Perfects

Það skal nefnt hér í upphafi að ég hef ekki náð að skilja þessa grein svo neinu nemi. Ástæðan hlýtru fyrst og fremst að vera sú að þekking mín á fyrirbærinu er hreinlega ekki nægileg til þess að tileinka mér efnið og því gerir það mér erfiðara fyrir en ella að fá botn í málið því greinin er á ensku. Hún er stútfull af málfræðiheitum sem ég þekki vart og jafnvel alls ekki á íslensku – hvað þá á ensku.

Ég get því lítið annað gert en tínt til þá mola sem ég skil og látið þar við sitja – ég ætla ekki einu sinni að reyna að kjafta mig útúr vandræðunum heldur horfast í augu við þá staðreynd að ég skil ekki nóg.

Perfect þýðir í málfræði samkvæmt þykku og góðu orðabókinni minni frá Erni og Örlygi; (í málfræði um tíðir og horf)sem gefur til kynna að atburður eða athöfn séu liðin miðað við þann tíma sem setningin í heild á við (sjá future perfect, past perfect og present perfect)

Og þá er að gá hvað horf merkir en samkvæmt orðabók Máls og Menningar frá 1996 er horf: sérstakt beygingaratriði sagna þar sem tiltekin beygingarmynd sýnir t.d.t. hvort verknaði er lokið eða ekki, langvarandi eða skammvinnur verknaðarháttur.

Nú tekur málið heldur að skýrast (sem reyndar sýnir að áætlun mín um lestrarlag í upphafi var hreint ekki svo vitlaus).

Í upphafi segir Jóhannes Gísli að íslenskan hafi nokkuð fjölbreytt – aspectual system – sem útleggst samkvæmt sömu orðabók og fyrr er nefnd – horf a. merkingarþáttur sagnmynda er varðar verknaðarmáta (án tillits til verknaðartíma), t.d. hvort verknaði er lokið eða ólokið, hvort hann er einstakur eða endurtekinn o.þ.u.l. b. sagnbeygin er tjáir tiltekið horf.

Sem sagt íslenskan býr yfir nokkrum leiðum til þess að segja frá því hvort eitthvað sé gert eða ógert án þess endilega að segja hvenær það er gert.

Jóhannes Gísli flokkar horf í tvo flokka – annars vegar þar sem hjálparsögnin að hafa er notuð og hins vegar horf þar sem búinn er í setningunni – til þess að gefa til kynna að einhverju er lokið – eða gert.

Ég hef farið til tunglsins

Ég er búin að fara til tunglsins (og til baka í lestri mínum á þessari grein)

Í greininni fjallar höfundur fyrst og fremst um present perfect – núliðna tíð en flest af því sem þar á við á einnig við um past perfect – þ.e það sem gefur til kynna liðna tíð.

Núliðin tíð er eins og margur veit er samsett sagnbeyging sem í íslensku er myndað með sögninni að hafa í nt og lh þt af aðalsögninni t.d. ég hef farið … til tungslins.

Í fyrsta hluta greinarinnar fjallar höfundur um merkingarfræðilega þætti núliðinnar tíðar og fjögur misjöfn notkunarafbrigði hennar samkvæmt McCawley.

Þær eru:

Universal perfect – (altímamerking) ÉG hef þekkt Max síðan 1960 Nær frá fortið til nútíðar

Existential perfect (atburðamerkingu) – Ég hef lesið bókina fimm sinnum Gefur til kynna að sá atburður sem sögnin felur í sér hefur verið framkvæmdur í þessu tilviki hefur það verið gert fimm sinnum

Resultative perfect (afleiðingarmerking)– Ég get ekki komið í veisluna þína – ég er með flensu Hér er á ferðinni atburður sem verður fyrir áhrfium vegna einhvers sem gerðist í fortíðinni Sú staðreynda að ég er með flensu hefur áhrfi í nútíðinni en flensuna fékk ég í fortíðinni.

Hot news perfect – Malcolm X var myrtur rétt í þessu Hér er á ferðinni undirflokkur afleiðingarmerkingar en er notað til þess að segja frá því sem var að gerast, og þar var atvik í fortíðinni sem greinilega hefur áhrif á nútíðina

Í næsta hluta rekur höfundur muninn á milli horfanna tveggja þar sem að hafa er notað og hinsvegar búinn.

Niðurstaða höfundar varðandi notkun á þeim tveimur horfum sem eru til umfjöllunar – þar sem að hafa er notað annars vegar og búinn hins vegar er sú að

Lokið horf 1 kallar Jóhannes það þegar hefur er notað en lokið horf II þegar búinn er notað. Niðurstaða höfundar er að lokið horf I sé alltaf hægt að nota – með þeim merkingarflokkum sem nefndir eru hér að ofan og í fyrsta hluta greinarinnar en lokið horf II er ekki hægt að nota í atburðamerkingu.

Hér með lýkur umfjöllun minni um þessa grein. Ég hef ekki reitt hár mitt yfir neinu meira en henni í þessu páskafríi – í alvöru. En ég er nokkru nær – ég veit ekki hvort mér hefur tekist að koma því til skila – en flokkarnir 3 (4) og notkun loknu horfanna í tengslum við þá er í raun mjög spennandi og ég er nokkru nær því að vita eitthvað í minn haus um horf og hvað þetta nú allt saman heitir – en vá hvað hefði verið gott að hafa einhvern grun um málið á íslensku áður en þetta var tekið fyrir á ensku 🙂

Takk fyrir þetta Jóhannes Gísli –

kveðja Ingveldur

(og áfram í næstu ensku grein sigh)